ਭਾਰਤ ਨੇ ਖੋਲ’ਤੇ ਸਲਾਲ ਡੈਮ ਦੇ ਗੇਟ

ਪਹਿਲਗਾਮ ਹਮਲੇ ਮਗਰੋਂ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਤਣਾਅ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਸਿੰਧੂ ਜਲ ਸੰਧੀ ਵੀ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਮਗਰੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ‘ਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕਿੱਲਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

ਇਸ ਸੰਧੀ ਤਹਿਤ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੀਤੇ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ‘ਚ ਭਾਰੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਨੇ ਕਹਿਰ ਮਚਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਹੁਣ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ‘ਚ ਸਥਿਤ ਸਲਾਲ ਡੈਮ ਦੇ ਗੇਟ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਮਗਰੋਂ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਇਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਕਰੀਬ 2 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੰਧੀ ਰੱਦ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਉੱਥੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕਿੱਲਤ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਲਾਲ ਡੈਮ ਦੇ ਗੇਟ ਖੋਲ੍ਹੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਹੁਣ ਉੱਥੇ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

1960 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਏ ਸਿੰਧੂ ਜਲ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਤਿੰਨ ਦਰਿਆਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਵੀ, ਸਤਲੁਜ ਅਤੇ ਬਿਆਸ (ਪੂਰਬੀ ਦਰਿਆ) ਦਾ ਔਸਤ ਪਾਣੀ ਲਗਭਗ 33 ਮਿਲੀਅਨ ਏਕੜ ਫੁੱਟ (MAF) ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਅਲਾਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੱਛਮੀ ਦਰਿਆਵਾਂ-ਸਿੰਧੂ, ਜੇਹਲਮ ਅਤੇ ਚਨਾਬ ਦਾ ਔਸਤ ਪਾਣੀ ਲਗਭਗ 135 MAF ਹੈ। ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਅਲਾਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸੰਧੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਘਰੇਲੂ, ਗੈਰ-ਖਪਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਦਰਿਆਵਾਂ ‘ਤੇ ਦਰਿਆਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਵਹਾਅ ਰਾਹੀਂ ਪਣ-ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲਈ ਖਾਸ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਅਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਪੂਰਬੀ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਅਲਾਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਤਲੁਜ ‘ਤੇ ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ, ਬਿਆਸ ‘ਤੇ ਪੋਂਗ ਅਤੇ ਪੰਡੋਹ ਡੈਮ ਅਤੇ ਰਾਵੀ ‘ਤੇ ਥੀਨ (ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ) ਡੈਮ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।